2021/02/10

248) රිදෙන සතුට ගැන




“අනේ මැඩම් මට මේ ලීව් එක දෙන්න, හස්බන්ඩ් එන්නේ මේ සතියේ,එයා මේ එන්නේ මාස හයකට පස්සේ, මේ පාර ගියාම කවද එන්න වේද දන්නෑලු මැඩම්”
“දැන් ළමයි දෙන්නෙක් ඉන්නවනේ, තව ළමයි මොකටද ඒ. අනෙක ළමයි හදන වයසක්ද මේ? හස්බන්ඩ්ට ඇවිල්ල යන්න කියන්න, තමුන් වැඩට එනව හොඳයි” මැඩම් යැයි කියූ කාන්තාව තර්ජනය කරත්දි අනෙක් නිලධාරීන් දෙදෙනා සමච්චලයට මහ හඬින් හිනාවුනා.
මේ සමච්චල් හිනා සහ තරවටු සහිත කතාබහකට පස්සේ කඳුළු පිරි දෙනෙතින් බැගෑපත් වුනු අදාල කාන්තාව වෙත පැය කිහිපයකට පස්සේ ඇය ඉල්ලූ නිවාඩුව ලබා දුන්නත් අදලා බලධාරීන් ලබා දුන් වේදනාව තවමත් අවුරුදු ගණනක් ගියත් තවම අමතක වෙලා නැහැ.
මේ සිදුවීමෙන් අවුරුදු විස්සකට පස්සේ අදාල නිවාඩු ඉල්ලූ නිලධාරිනිය රාජකාරියෙන් විශ්‍රාම ගොස් තිබුණත්, මෑතකදි ඇයත් සමඟ කතා කරන විට මේ සිදුවීම නැවත මතක් කරන්නට තරම් ඒ “වේදනාව ඇගේ හිතේ පැලපදියම් වී” තිබුණා. “වැඩක් නෑ මල්ලි කතා කරලා එයාල පරපීඩක මානසිකත්වයේ හිටපු අය.” ඇය අදටත් හිත හදා ගත්තේ එහෙම.


ඇත්ත පරපීඩකත්වය Sadism , එහෙම නැත්නම් පරපීඩක මානසිකත්වය sadistic mentality , එහෙමත් නැත්නම් පරපීඩක පෞරුෂය Sadistic Personality කියල කියන්නේ එක්තරා විදියක පොදු ලක්ෂණයක් තිබෙන අවස්ථා කිහිපයක්. එහිම තවත් අවස්ථාවක් තමයි පරපීඩක කාමුකත්වය Sexual sadism කියල කියන්නෙත්. දැන් අපි බලමු මොකක්ද මේ “පරපීඩක” ප්‍රශ්නේ කියලා.


කෙටියෙන්ම මෙහෙමයි මේ “පරපීඩක නැත්නම් Sadism/ Sadomasochism” කියල කියන්නේ අනෙක් අයෙක්ම රිදවල, ඒ රිදවීම නිසා අදාල පුද්ගලයා වේදනාවට පත්වෙනවා දැකල මානසික තෘප්තියක් ලැබීම. කෙටියෙන්ම කිව්වොත් කාට හරි රිද්දලා සතුටක් ලැබීම. මේක සමහර විට ශාරීරිකව අනික් කෙනාට රිද්දල, පහර දීලා තෘප්තියක් ලැබීමක් වෙන්නත් පුළුවන්. එහෙම නැත්නම් හිත රිදෙන විදියට බැනල කෑගහල , ඒ බැණුම් අහන කෙනා වේදනාවට පත්වෙත්දි එයින් සතුටක් ලබනවා වෙන්නත් පුළුවන්. එහෙම නැත්නම් යම් ක්‍රමයක් මගින් අනෙක් කෙනා මානසිකව රිදවල, දුකට පත් කරල, ඒ තමන්ගේ උත්සාහය මගින් අනෙකා දුකට පත්වුනු බව දැනීම “සතුටක්” කරගත්තා වෙන්නත් පුළුවන්.


දැන් මෙහෙම කියත්දි ඔබට හිතෙන්න පුළුවන් , එදා ඔෆිස් එකේදි මගේ යාළුවත් එක්ක පොඩි කතාවක් වුනා , එයා ඒකෙන් දුක් වුනානේ , ඒ කියන්නේ මමත් sadistic ද කියල. කළබල වෙන්න එපා. පාසලේදී කාර්යාලයේදි යාළුවො එක්ක කතා බහ කරත්දි නොදැනුවත්ව අපි කියන දේකට කෙනෙක් කණගාටුවට පත්වුනොත් , නැත්නම් බස් එකේ යත්දි තෙරපීමකට ලක්වෙලා කවුරු හරි අපහසුතාවයට පත්වුනොත් ඒ සිදුවීම නිසා, ඔබ sadistic කෙනෙක් කියල කියන්න බැහැ.


පරිපීඩක මානසිකත්වය ඇති අය වැඩකටයුතු කරන්නේ ඊට ටිකක් වෙනස් විදියකට.
-ඒ අය අනෙකාව හිතාමතාම රිදවනවා
-රිදවීමෙන් අනික් කෙනාට “වේදනාවක් ලැබුණූ බව” දැනුනම එයින් සතුටක් ලබනවා.
-තමන් කළ “රිදවීම” වරදක් විදියට හිතන්න කැමති නෑ
-වැදගත්ම දේ, රිදවීම නිසා අනෙකා වේදනාවට පත්වුනා කියල කිසිම දුකක් මේ අයට නෑ.


දැන් මෙහෙම අය අපේ සමාජයේ ඉන්නවද? ඔව්, හුඟක් ඉන්නවා. පාසලේ , නැත්නම් කාර්යාලයේ , නැත්නම් මගතොටේ , බස් එකේ මේ ඕනම තැනක පරපීඩක මානසිකත්වය තියෙන අය ඉන්න පුළුවන්. එයින් තවත් බොහෝ අය පීඩාවට පත්වන්නට පුළුවන්. ඒ පීඩාව “පරපීඩකයන්” සතුටක් කරගනිමින් මේ වෙලාවෙත් ඉන්නවා.


Theodore Millon කියන මනෝ විද්‍යාඥයා මෙම පරපීඩකයන් වර්ග කරනවා. ඒ අදාල පුද්ගලයන්ගේ චර්යාවන් සහ අනෙක් කෙනා පීඩාවට පත්කරන ස්වභාවය අනුව.


දුර්වල පරපීඩකයෝ/Spineless sadism

මේ අය පරපීඩකයෝ වුනත්, හරිම බියගුළු, සමාජය ඉදිරියට එන්න අකමැති හැංගුණු චරිත. එළියට පෙන්නුවත් “මම හරිම නිර්භීත කෙනෙක්” කියන සමාජයට හරිම බයයි, තමන්ගේ වැරැද්දක් කවුරු හරි කියයිද කියල බයේ ඉන්නේ. ඒ නිසාම හුඟක් වෙලාවට වැඩිය සමාජය එක්ක, පිරිස එක්ක එකතු වෙන්න වැඩි කැමැත්තක් නෑ. ටිකක් හැංගිලා ඉඳගෙන තමයි මේ කරන “පර-පීඩක” කටයුත්ත කරල සතුටක් ලබන්නෙත්. හොඳම උදාහරණයක් ඔය බස් වල විවිධ ලිංගික ස්ඵර්ශ කිරීම් කරල, පීඩාවන් කරන “මං කළේ නෑ වගේ ඉඳළ” සතුටු වෙන අය. එහෙම නැත්නම් තමන් දන්න මිතුරෙක්ට නරක විදියේ විහිලුවක් කරල , එයින් යාළුව කණගාටුවට පත්කරල සතුටු වෙන්නෙත් මේ අය. බොහෝ වෙලාවට සමාජ මාධ්‍ය නැත්නම් ජංගම දුරකථන , අන්තර්ජාලය ඔස්සේ තව කෙනෙක් මේ විදියට පීඩා කරල සතුටු වෙන්න මෙයාල හරිම කැමතියි. මොකද කෙළින් මූණ බලාගෙන සමාජය ඉස්සරහ “පීඩාව” කරන්න හරිම බයක් මේ අයට තියෙන්නේ. සමහර පූජක පක්ෂ‍යේ අය අතරත් මේ තත්තවයේ හැංගුණූ , අහිංසක වගේ පරපීඩකයෝ ඉන්නවා.


කෲර පරපීඩකයෝ/ Tyrannical sadism

මේ කණ්ඩායමට අයත් පරපීඩකයෝ හරිම “කෲරයි” , අමානුෂිකයි. ඒ අයත් “තමන්ගේ වැරද්දක්” පෙන්වා දුන්නොත් හොඳටම කෝප වෙනවා. ඒ නිසාම ටිකක් සමාජ විරෝධී විදියට තමයි කටයුතු කරන්නේ. මොකද අනෙක් සාමාන්‍ය සමාජය එක්ක එකට ගැටිලා ඉන්න අමාරුයි. හැම දේම , හැම කෙනාම සැකයි, තමන්ගේ දේ විතරමයි විශ්වාස කරන්නේ. ආයතනයක බලධාරී මට්ටමේ නම් ඉන්නේ “බලය” වෙන කාටවත් බෙදිල යනව‍ට කිසිම කැමැත්තක් නෑ. ඔක්කොම බදාගෙන “ලොකුකම” තියාගෙන ඉන්න බලනවා. ඒ “හදා ගත් ලොකුකමින්” අනෙකාට ‍වේදනාවක් දීල, පීඩාවක් කරල එයින් තමයි මෙයා සතුට ලබන්නේ. ඔය කාර්යාල වල වල කාමර වලට කොටු වෙලා ඉන්න මූණෙ හිනාවක් නැති ලොක්කෝ අතරේ මේවගේ අය ඉන්න ඉඩ හුඟක් වැඩියි. මේ අයගේ තවත් ලක්ෂණයක් තමයි හැම තිස්සේම ඉන්නේ ලොකු කණස්සල්ලකින්. ඒ වගේම ලිංගික ජීවිතයෙදි, නැත්නම් ලිංගික සතුට ලබා ගැනීමේදී තම අනෙක් පාර්ශවයට කෲර ලෙස පීඩා කරල එයින් ලිංගික ආශ්වාදයක් ලබා ගන්න Sexual Sadism Disorder තිබෙන අයත් මේ තැන ඉන්න පුළුවන්.


බලයන පරපීඩකයා/ Enforcing sadism


මේ අය සමාජය ඉදිරියේ බොහොම “පිළිවෙලට වැඩ කරන” , අකුරට වැඩේ ‍කරන්න ඕන වගේ හිතන , ඒ ඔස්සේම අනෙකාව පීඩනයට පත් කරලා, වේදනාවට පත්කරලා සතුටු වන අය. මේ “පෙන්නන, අතිශ්‍ය පිළිවෙල බව, අකුරට වැඩ” තත්ත්වය ඔස්සේම විවිධ දඬුවම් වලින් , අනවශ්‍ය පීඩාවන් ඇති කරන “පාලනය” කිරීම් වලින් අනෙකාව රිදවල මෙයාල තම “සතුට” ලබා ගන්නවා. හුඟක් වෙලාවට මේ “සතුට ලබා ගැනීම” වෙනුවෙන් තමන්ගේ සීමාවෙන් පිට ගිහින් “පීඩාවට” පත් කිරීම් කරන අවස්ථා බහුලයි. හොඳ උදාහරණ විදියට සමහර නීති ක්‍රියාත්මක කරන අංශ වල ඉන්න “ලොක්කන්” දකින්න පුළුවන් මේ පරිපීඩක චර්යාවන් දක්වන බව.


Explosive sadism/පිපිරෙන පරපීඩකයා

මෙයාල නමේ හැ‍ටිය‍ටම “පිපිරි පිපිරි” ඉන්න අය. හරිම ඉක්මණට තරහ යනවා, හැබැයි හිතේ බයත් තියෙනවා. මෙයාලගේ මූඩ්ස් වෙනස් වෙන්නේ බලං ඉඳිත්දි, කිසිම හිතේ ස්ථාවර බවක් නෑ. හිතේ තදකරගෙන ඉන්න හැම දේම ඉතාම දරුණු විදියට එළියට දාන්න මේ අයට පුළුවන්. හුඟක් වෙලාවට අතින් පයින් පහර දීමට පවා පෙළඹෙන්නට ඉඩ තිබෙනවා. ඒ පහරදීම් වලට ලක්වුනු කෙනා දුක්වෙන හැටි බලල, වේදනාව දැකල මේ අයට සතුටු වෙන්න පුළුවන්. කිසිම වෙලාවට “තමන්‍ වැරදියි” කියල පිළිගන්න කැමැති නෑ. ඔය හමුදාවේ ,පොලීසියේ රාජකාරි කළ අය නම් සමහර වෙලාවට මේවගේ ලොක්කන් එක්ක වැඩ කටයුතු කරල ඇති. ඒ විතරක් නොවෙයි සමහර වෙලාවට ඔබ ඉන්න කාර්යාල වලත් මෙහෙම පිපිරෙන අය ඉන්න පුළුවන්.


ඉතින් අප සමාජයේ දකින හුඟක් පරපීඩකයෝ මේ කාණ්ඩ හතරේ එකකට අයිති ඇති. ඉන් පිටත ඉන්න පුළුවන් අවස්ථාත් තිබෙනවා , ඒතවත් මානසික රෝග වල එකතුවක් විදියට. කොහොම වුනත්, මේ පරපීඩකත්වය නැත්නම් Sadistic Personality එක “ලෙඩක්” විදියට ඉස්සර නම් කළත් දැන් එය “ලෙඩක්” ලෙස නාමකරණය කෙරෙන්නේ නැහැ.( Sexual Sadism Disorder කියන තත්ත්වය නම් රෝගයක් ලෙස හඳුන්වා දෙනවා) නමුත් , මෙම තත්ත්වයෙන් ඉන්න කෙනෙකුට ප්‍රතිකාර ලෙස , උපදේශණය සහ තවත් ඖෂධීය ප්‍රතිකාර කළ යුතු අවස්ථා තිබෙනවා. මේ ලිපිය තුල ඒ ගැන කතා කරන්න යන්නේ නැහැ.


නමුත් මම කතා කරන්න උත්සාහ කරනවා ඔබ මේ කාණ්ඩයට කොපමණ සම්බන්ධකමක් තිබේදැයි හඳුන්වා දෙන්නට. හේතුව සමහර වෙලාවට මේ තත්ත්වය කොයිතරම් දරුනුවට තමන්ට ඇත්දැයි හිතන්නට , තීරණය කරන්නට මොවුන් පෙළඹෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම මෙම පීඩකයන් නිසා සමාජයේ , ඔබේ අපේ පවුලේ නැත්නම් බස් රථයේ පාසලේ තවත් අයෙක් පීඩාවට පත්වෙනවා වෙන්නත් පුළුවන්. මේ සරළ ප්‍රශ්න දහය ඔස්සේ යම් අදහසක් ලබා ගන්නට පුළුවන්, නමුත් කිසිම විටෙක මෙය “රෝග විනිශ්චයක්” ලෙස භාවිත කෙරෙන්නේ නැහැ. ඔබට කරන්න තිබෙන්නේ සරළ ප්‍රශ්න දහයකට (Short Sadistic Impulse Scale) හිතට අවංකව උත්තර දෙන එක විතරයි.


8. I enjoy seeing people hurt.-
7. I would enjoy hurting someone physically, sexually, or emotionally
2. Hurting people would be exciting
5. I have hurt people for my own enjoyment.
1. People would enjoy hurting others if they gave it a go
9. I have fantasies which involve hurting people
3. I have hurt people because I could.
4. I wouldn’t intentionally hurt anyone
6. I have humiliated others to keep them in line.
10. Sometimes I get so angry I want to hurt people.


දැන් මේ ප්‍රශ්නාවලියේ ඉලක්කම් මාරු වෙලා තිබෙන එක ගැන කළබල වෙන්න එපා. වැදගත් ඔබ ලබා දෙන පිළිතුරයි.දැන් Yes කියන පිළිතුර( හෝ ඊට සමානව අටවන ප්‍රශ්නයට No ) හැම එකකටම ලකුණූ එක ගානේ එකතු කරල බලන්න මුළු ලකුණු කීයක් ලැබුණද කියල. ලකුණූ 5ක් හෝ ඊට වැඩිනම්, ඔබ තුලත් මේ පරපීඩක මානසිකත්වයේ ලක්ෂණ අවධානය යොමු කළ යුතු මට්ටමක තිබෙනවා. මේ ගැන තවත් සරළ පරික්ෂණයක් තිබෙනවා. ඒ සඳහා මේ ලිංක් එකෙන් යන්න පුළුවන්(https://www.idrlabs.com/6-minute-sadism/test.php) මේ කුමන ආකාරයකින් හරි ඔබ තුල අදාල අවදානම් ලක්ෂණ තිබේ කියල හඳුනාගන්නවා නම් පළමුව ඔබටම පුළුවන් උත්සාහ කරන්න, මෙම තත්ත්වය, නැත්නම් මේ හැඟීම අවම කරගන්න. ඒ ඔස්සේ සමාජය තුල කාටවත් හිතාමතා පීඩා නොකරන තත්ත්වයකට පත්වන්නට. කෙසේ වෙතත් මේ තත්ත්වයේ එක්තරා අවස්ථාවකදි තමන්ටම මෙම හැගීම මතුවීම් පාළනය කරගන්න බැරි වෙන්න පුළුවන්. අන්න එතැනදි නිසි සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙක්ගේ උදව් ගන්න එක ඔබටත් සමාජයටත් උපකාරයක් වේවි.


මෙම පරපීඩකත්වය ඇති වීමට ස්ථිරම හේතු නොවුනත්, හඳුනාගත් ප්‍රධාන සාධක ලෙස, අදාල පුද්ගලයන්ගේ බිඳවැටුනු පෞරුෂය , කුඩා කාළයේ සිදුවූ ලිංගික හෝ ගෘහස්ථ හිංසනයන්, වගේම දුප්පත් කම සහ සමාජය තුල අසාධාරණයට ලක්වීමක් පසු කාළීනව කෙනෙක් “පරපීඩකයෙක්” කරන්න පුළුවන් කියල සඳහන් වෙනවා.


මේ පරපීඩකයින් ඕනම සමාජයක අපට හමුවෙන්න පුළුවන්, නමුත් විවිධ ආර්ථික සමාජයීය සංස්කෘතික පීඩාවන්ට, බන්ධනයන්ට ලක්වන සමාජයක තවෙකෙක් රිදවලා සතුට ලැබීමේ කැමැත්ත වැඩිපුර දකින්නට ලැබෙනවා. එය සමහර විට අපට මග තොටේදි අත්දකින්න පුළුවන් ඇත්තක්.


‍දැන් මේ පීඩාවට පත්වන අපේ සමාජයේ ඉන්න හුඟක් අය , තමන් පීඩාවට පත් වුනත්, කරුමය, ලබා උපන් හැටි, දුප්පත්කම, ගෑණු ගතිය , එහෙම නැත්නම් රස්සාව බේර ගන්න , හිතවත්කම පවත්වා ගැනීම නැත්නම් විවාහය පවත්වා ගැනීමේ හේතු පෙන්වමින් "විඳ දරා ගැනීමට" උත්සාහ කරනවා. නමුත් මේ උත්සාහය තුල පීඩාවට ලක්වන්නා දිගින් දිගටම මානසික පීඩනයකට ලක්වනවා නම් එය අවදානමක්. 


ඒ අවදානම හඳුනාගැනීමයි වැදගත්ම. තමන්ට අදාල පුද්ගලයා නිසා සිදුවන පීඩාවෙන් සිදුවන මානසික පීඩනය හඳුනාගෙන, අදාල පීඩකයාගෙන් ඈත්වීම හෝ නැත්නම් සෘජුව පීඩකයා වෙත ප්‍රතිචාර දැක්වීම කළ හැකි අවස්ථාවක නම් ගැලපෙන ප්‍රතිචාරයක් දැක්වීම තුල මෙවන් පරපීඩකයන් ඉතා අපහසුතාවයට පත්වෙනවා.

 කෙසේ වෙතත්, ආයතනික මට්ටමින් සිදුවන මෙබඳු තත්ත්වයකදි ඉහළ අදාල නීති රීති අනුව ඉහළ බලධාරින් දැනුවත් කර අවශ්‍ය උපකාර ලබා ගැනීම කරන්නට පුළුවන් අවස්ථා ඇති. දරුවෙක් මේ තත්ත්වයට පත් වෙනවා නම් , බොහෝ්විට දෙමාපියන් හෝ ගුරුවරුන්ට මේ ගැන දැනුවත් කර උදව් ලබා ගැනීම වඩා ආරක්ෂාකාරී වෙනවා. 

මේ සියල්ලම කළත්, ඒවා සාර්ථක වුවත් නැතත්, පීඩාවට පත් වූ පුද්ගලයාට , අදාල "වේදනාව" මානසිකව හෝ කායිකව බලපෑමක් කරන්නේ නම් පමා නොකර, නිසි සෞඛ්‍ය වෘත්තික සේවාවක සහය ලබා ගැනීම වැදගත්. මෙතැනදි වඩාත් බහුලම අවස්ථාව මානසික පීඩනය , ඒ සඳහා වෘත්තීක උපදේශකයෙක්, වෘත්තිය චිකිත්සකවරයෙක් හෝ එසේ නොවේ නම් ඔබේ පවුලේ වෛද්‍යවරයා මගින් හෝ යම් නිවැරදි සහනයක් ලබා ගැනීම ඔබේ අනාගතයට ඇති විය හැකි බාධා අඩු කරාවි.


එහෙම නම් ටිකක් සංකීර්ණ මාතෘකාවක් , පුළුවන් තරමට සරළව ලියන්නයි උත්සාහ කළේ, මේ ගැන තව දුරටත් දැන ගන්න කැමති නම් ඉතාමත් විස්තරාත්මක පොතක් තිබෙනවා Stekel, W. (2010). Sadism and Masochism. එහෙම නැත්නම් අන්තර්ජාලය ඔස්සේ Mental Health America වැනි වෙබ් අඩවියකින් තොරතුරු ලබා ගන්නත් පුළුවන්.
එහෙම නම් අද ලිපිය නිමාව, තවත් දවසකදි වෙනත් ලිපියකින් හමුවෙමු.

 
References
Stekel, W. (2010). Sadism and Masochism: The Psychopathology of Sexual Cruelty (Solar Asylum) (Reprint ed.). Solar Books.
O'Meara, A., Davies, J., & Hammond, S. (2011). Short Sadistic Impulse Scale [Database record]. Retrieved from PsycTESTS. doi: http://dx.doi.org/10.1037/t05157-000
A STILL FROM THE MOVIE ADAPTATION OF FIFTY SHADES OF GREY. (2019). [Image]. Retrieved from http://trinitynews.ie/wp-content/uploads/2019/04/untitled.png






2021/01/31

247) ඇරුනු වැහුනු සිත් ඇත්තෝ


හැම තැනම යාළුවෝ, මිත්‍රයෝ හිතවතුන්. පාසලද , රැකියාවද , මග තොටේද එහෙම නැත්නම් ෆේස්බුක් එකේ හරි වට්ස්ඇප්/සිග්නල් ගෲප් එකක වෙන්නත් පුළුවන්. මේ කොතැන වුනත් අපට විවිධ ආකාරයේ මිතුරන් හමුවෙනවා. මේ විවිධ ආකාරය කිව්වම පැති ගණනාවක් දකින්න පුළුවන්. නමුත් මම අද මේ ලිපිය තුල කතා කරන්න උත්සාහ කරන්නේ සමාජය තුල ඔවුන් සම්බන්ධ වන විදිය අනුව ආකාර දෙකක් හඳුනගන්න පුළුවන්. ඒ සමහරු දැන ගන්න කැමතියි, තමන්ගේ මතය වගේම අනෙක් මතයත් ගරු කරනවා. ඒ අතරේ සමහර “තමන්ගේ එකම තමයි” හරි වෙන අය වැරදියි වගේ මතයක ඉන්නවා. අද කතා කරන්න හදන්නේ මෙන්න මේ වෙනස ඇති කරන විවෘත , හෝ සංවෘත මානසිකත්වය ගැන එහෙම නැත්නම් තේරෙන බාසාවෙන්ම කිව්වොත් open-mindedness ද closed-mindedness ද කියන එක.

දැන් මේක දැන ගත්තම තියෙන වාසි මොනවද? එකක්, තමන් මොන විදියට මානසිකත්වයක ඉන්නේ කියල වටහා ගන්න පුළුවන් නම් , තමන්ගේ අඩුපාඩුවක් ඇත්නම් හදා ගන්නත්, තමන්ගේ හිතුවිලි රටාව තුල යහපත් මට්ටමක ඉන්නවා නම් එය වැඩි දියුණු කරගන්නත් මේ ඔස්සේ ඔබට අපට පුළුවන්. ඒවගේම ඔබත් එක්ක කතා බහ කරන, සාකච්ඡා කරන මිතුරා , නැත්නම් රැකියාවේ සාමාජිකයා මොන ආකාරයට හිතන කෙනෙක් කියන දේ ගැන අදහසක් ඇත්නම් මතුවන ගැටළු අඩු කරගන්නත් හැකියාවක් ලැබේවි.
හරි දැන් බලමු මේ open/close කතාවේ ඔබ , මම කොතැනද කියලා.
 
මුලින්ම බලමු අප සංවෘතව හිතන අයෙක් closed-mindedness, ඔහු හෝ ඇය සමාජය තුල හැසිරෙන ආකාරය. මේ අය තමන් පිළිගන්නා අදහස,මතය , පිළිගැනීම අභියෝගයකට ලක්වෙනවාට කැමති නැහැ. එය වැරදි හෝ එහි වෙනත් පැත්තක් ඇති බව පිළිගන්න කැමති නැහැ. තමන්ගේ පිළිගැනීමේ “වැරැද්දක්” තිබෙන බව අනෙක් අය කිව්වොත් අමනාප වෙනවා, සමහර විට ආවේගශීලී වෙනවා. තමන්ගේ අදහස “වැරදි” යැයි අනෙක් කෙනා කියන්න හේතුව හොයන්නවත් ‍මේ අය උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. ඒ නිසාම නිතරම උත්සාහ කරන්නේ “තමන් නිවැරදි”යි කියන මතය ඇති කරන්න. ඒ නිසාම තමන්ගේ මතය අභියෝගයට ලක්වන ප්‍රශ්න අහන්නට අවස්ථාවක් දෙන්නට මේ අය අකමැතියි. මොකද තමන්ම තමයි නිවැරදි කියල හිතන්නේ.
ඒ වගේමයි මේ අය අනෙක් අයට කතා කරන්න නොදී , තමන්ගේ අදහසට බලෙන් ඇතුළු කරන්න උත්සාහ කරනවා. මේ හේතුවෙන්ම වැසුනු මානසිකත්වයක් ඇති පුද්ගලයාට අළුතින් යමක් දැන ගන්නට ඇති අවස්ථාව සීමාවෙනවා.
 
මේ තත්ත්වය යටතේ ඔහු හෝ ඇය යම් මතයක් පිළිබඳව දකින්නේ එක් දිසාවක් පමණයි, එක් අදහසක් පමණයි. මොකද අනෙක් මතය හිතන්න වත් ඒ අය පෙළඹෙන්නේ නැහැ. දැන් යම් හේතුවක් නිසා ඒ අදහසේ වැරැද්දක් වුනා කියමු. ඒ වැරැද්ද “තමන්ගේ නොව” අනෙක් ‍අයගේ වැරැද්දක් විදියට පෙන්වල හිත හදා ගන්න මේ ක්ලොස් මයින්ඩඩ් මිතුරන් උත්සාහ කරනවා.
 
එතකොට විවෘතව හිතන අයෙක් ගේ හැසිරීම මොනවගේද කියලා දැන් බලමු. open-mindedness අය තමන් පිළිගන්නා මතය , විශ්වාසය හෝ පිළිගැනීම පිළිබඳ පිරිසට ඉදිරිපත් කරන්නේම මොනවද ඔබේ අදහස් වැනි තැනක සිට. ඒ කියන්නේ මේ අය තමන්ගේ මතයට එකඟ නොවීම් වීමේදී අමනාප හෝ ආවේගශීලී වනවාට වඩා, ඒ එකඟ නොවීමට හේතුව කුමක්විය හැකිදැයි හොයාන්නට පෙළඹෙනවා. අනෙකාගේ අදහසත් සළකා බලන්නට අවස්ථාවක් දෙනවා.
 
ඒ නිසාම තමන්ගේ මතය පිළිබඳව ප්‍රශ්න අහන්නට අවස්ථාවක් ලබා දෙන්නේ තම මතයේ වැරැද්දක් ඇත්නම් එය නිවැරදි කරගැනීමේ අරමුණින්. ඒ නිසාම මේ අය කතා බහකදි උත්සාහ කරනවා අනෙකාගෙන් යමක් අරගන්න, ඉගෙන ගන්න. තමන්ගේ අදහස හරිද වැරදිද කියල හිතල බලන්න. මේ උත්සාහය නිසා විවෘත මානසිකත්වය ඇති පුද්ගලයා හැම විටම අළුතින් ඉගෙන ගන්නට අවස්ථාවක් ලැබෙනවා. දැනුවත් වෙනවා. එයින් සතුටු වෙනවා. ප්‍රතිපලය වන්නේ යම් තීරණයක් , අදහස් පිළිබඳ විවිධ පැති වලින් හිතන්නට , වටහා ගන්නටත් ඒ ඔස්සේ නිවැරදි දෙය හඳුනාගන්නට සහ විශේෂයෙන්ම පිළිගන්නටත් හැකියාව ලබනවා. යම් හේතුවකින් තීරණයේ හෝ අදහසේ වැරැද්දක් ඇතිවුනොත් ඒ වැරදීමට හේතුව හොයා ගන්නට පෙළඹෙනවා. අනෙක් අ‍යගේ අදහස් ලබා ගන්නවා.

ඔබ , මම කොතැනද?

දැන් මේ ටික කියාගෙන යත්දිම ඔබ කුමන කාණ්ඩයට අයත්ද කියන එකත් ඔබේ මිතුරා කිනම් විදියට හිතන කෙනෙක්ද කියන එකත් ගැන යම් අ‍වබෝධයක් ඇති වෙන්න ඇති. දැන් මේ දෙනෙක් වඩාත් වාසිදායක , සාර්ථක තත්ත්වය වෙන්නේ කුමක්ද කියල ඇහැව්වොත් එහි වැඩි වාසිය තිබෙන්නේ Open minded කියන තත්ත්වයට. ඒ අය දැනුවත් බවින් , අත්දැකීම් වලින් බහුල වෙනවා ,තීරණ ගැනීමේදී වඩාත් සාර්ථක තීරණ ගන්නට පෙළඹෙනවා. පොදුවේ ගත්තම හැම අතකින්ම සාර්ථකත්වයක් ලැබීමට අවස්ථාවක් ලබනවා. එය පාසල, රැකියාව හෝ විවාහය පවුල තුල වුනත් වෙන්න පුළුවන්.
 
වෙනස් වෙන්න පුළුවන්ද?

ඉතින් ඔබ හඳුනාගත්තා නම් තමන් closed-mindedness ලෙසින් හිතන කෙනෙක් කියලා, ඔබට පුළුවන්ද open minded තත්ත්වයට පත්වෙන්න. ඔව්, ඔබට පුළුවන් , ඒ සඳහා කරන්න ඕන දේ ඔබේ හිතුවිලි රටාව හඳුනාගෙන , හැකිතරම් ඔබ එකඟනොවන මාතෘකා සාකච්ඡා සමඟ එකතු වෙමින් අනෙක් අයගේ මත පිළිබඳව හිතා බලමින් , ඔබේ හිතට එන අදහස් open minded අයෙක් ගේ හිතුවිලි හැසිරෙන ආකාරයට පත්කරගන්නට උත්සාහ කරන එක. මෙය පුහුණවක්, කාළයක් යාවි, ඒ අතරේ තමන්‍ ගේ සිදුවන සංවර්ධනය වගේම තවමත් තමන් තුල නිතැනින් මතුවන closed-mindedness සංකල්ප ගැන ඔබටම තේරුම් ගන්න වේවි. මේ උත්සාහ ටික කළක් කළොත් ඔබටත් පුළුවන් open-minded විදියට ලෝකය දකින්න. එතැනදි දැනුම වගේම පුළුල් සමාජ අත්දැකීම් ලබා තිබීමත් ඒ කටයුත්තට පහසුකරගන්නට උදව් වෙනවා.
 
එසේනම් දැන් ඔබේ අවස්ථාව, ඊට ඉඩ සලසා දී අදට මේ කතාව නිමා කරනවා.

තවත් කියවන්න
 
Lear, J. (1999). Open Minded. Amsterdam University Press.
Authentic Happiness. (2021). University of Pennsylvania. https://www.authentichappiness.sas.upenn.edu/.../open...

2021/01/23

246) බර වැඩියි අනේ

දේහ බර වයසට අදාල උසට ගැලපෙන සීමාවට වඩා වැඩිවීම කරදර ගණනාවකට මග පාදනවා. විශේෂයෙන්ම මැදිවියේ ඉන්න අප වගේ අයට, අධීරුධිර පීඩනය , දියවැඩියාව, සන්ධි ආබාධ, මෙන්ම පිළිකා වැනි අවදානම් තත්ත්ව වලටත් “බර වැඩිවීම” හේතුවක්.

දැන් ඉතින් “බර වැඩිවීම” කියන්නේ මොකක්ද කියල හරියටම දැන ගන්න එපායැ.එහෙම නැතිව නිකං මහතයි වගේ පෙනුන පමණින්ම බර වැඩියි කියල කියන්න බෑ. මෙන්න මෙහෙමයි වැඩේ කර‍ගන්නේ. ඔබේ බර බලා ගන්න කිලෝග්‍රෑම් වලින්, උස බලා ගන්න සෙන්ටිමීටර් වලින්. දැන් උස වැඩිකරන්න උසෙන්ම,(උස වර්ග කරන්න) ඊළඟට බර බෙදන්න මේ උසේ වර්ගයෙන්. උත්තරේ  18-23 වගේ ගාණක් තියා ගන්න පුළුවන් නම් තමයි පරිස්සම්. 23න් ඉහළ උත්තරයක් නම් ආවේ ඔබේ බර වැඩියි, පෙර කී අවදානම් ඇති වන්න පුළුවන්. මේ උත්තරේ 27ට වැඩි නම් “ඉතාම අවදානම බර වැඩි වීමක” ඉන්නේ , ඉක්මණින්ම වෘත්තිය උපදේශයක් ලබා ගන්න ඕන බර අඩු කරගන්නට.

හිතන්න ඔබේ බර, වැඩියි කියල, අපි හිතමු 25ක විතර උත්තරයක් ආවේ කියල. එහෙම නම් දැන් සූදානම් වෙන්න ඕන බර අඩු කරගන්නට. හොඳම දේ පෝෂණවේදියෙක් හමුවෙලා කෑම බීම ගැන උපදෙසක් ගන්න එක, නමුත් අපටම සමහර සූදානම් වීම් වෙන්නට පුළුවන්. මේ කියන්න හදන්නේ අන්න ඒ වගේ අපට කරන්න පුළුවන්, සාර්ථක උත්සාහයන් කිහිපයක්,

  1. සීනි කපන්න.( අපට අමතර සීනි බිව්වෙ නෑ කියල කිසිම අහිතක් වෙන්නේ නෑ. ඒ වගේම අපේ බර වැඩිවීම් වලට වැඩි හේතුවක් අමතරව එකතු කරන සීනි. කරන්න පුළුවන් දේ , සීනි, හකුරු වගේ දේ එක්ක තේ බොන එක අඩු කරන්න, වාර ගාණ අඩු කරන්න. ‍එකවරකට බොන ප්‍රමාණය අඩු කරන්න. පුළුවන් නම් සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්වල, නිකම් කිරි එකක් බොන්න රසට හුරු වෙන්න)
  2. පිටි හලන්න (බත් කන්දක් කියන්නේ දියවැඩියාව කැන්ද ගන්න මුල බව මතක් කරගන්න. බත් අඩු කෝප්පයක් එකහමාරක් වැඩිත් එක්ක ඇති. එළවලු පළා, මස් හෝ මාළු වලින් ඉතිරිය පුරවගන්න. රොටි, පිටි කෑම නවත්වන්න පුළුවන්ද බලන්න.
  3. වතුර බීල බත් කන්න. ( කෑමට පෙර පළතුරක් කන්න හැකිනම් එළවලු සැලඩ් එකක් කන්න,සීතල වතුර කෝප්ප දෙකක් බොන්න,ඊට පස්සේ ඉතිරි ඉඩට බත් එලවලු කන්න)
  4. ඇඹුල් කරගන්න ( එළවලු / සැලඩ් වගේ දේට විනාකිරි ටිකක් එකතු කරන්න)
  5. නොබලා කන්න. ( රූපවාහිනිය හෝ දුරකථය පරික්ෂා කරමින් කන්න එපා. කෑම කන ප්‍රමාණය ගැන අවධානයෙන් රස විඳිමින් කන්න)
  6. රාත්‍රී කෑම වේලට වඩා උදේ වේල වැඩි කැලරි ප්‍රමාණයක් ලැබෙන ආහාරයක් ගන්න.
  7. විනාඩි විස්සක්වත් කන්න. (කළබලේට ගිලිනවාට වඩා, කෑම හොඳින් විකීමට, ඇඹරීමට කටෙහි රඳවා ගැනීමට කාළය ගන්න)
  8. කෑම නින්ද‍ට පෙර නොව . ( රෑ කෑම ගත් සැණින් නිදා නොගන්න, රාත්‍රී ආහාරයෙන් පසුව පැය කිහිපයකින් නින්දට යන්න. රාත්‍රි  7ට ආහාරය ගැනීමට හැකිනම් රාත්‍රී නමයට නින්ද‍ට යන්නට පුළුවන්)
  9. රාත්‍රි කෑමෙන් පසු (7.00ට) නැවත ආහාර නොගෙන නින්දට පෙර වතුර ‍කෝප්පයක් බොන්න.
  10. දවසකට විනාඩි 30-45ක් කිලෝමී‍ටර 3ක්වත් දුර වේගය අඩුු වැඩි කරමින් දුවන්න, වේගයෙන් ඇවිදින්න.(දැනට හෘද රෝග හෝ අධිරුධීර පීඩනය ඇත්නම් ලැබී ඇති සෞඛ්‍ය උපෙදස් මත හෝ  ඇවිදීම සහ අපහසුතා දැනෙන විට විවේක ගැනීම ආරක්ෂාකාරී වේ)
  11. සතියකට වරක් එකම වෙලාවකදී බර මැන සටහන් කරගන්න.

මේ පියවර ටික හරියට අනුගමනය කළොත් මාසයක කිලෝග්‍රෑම් දෙකක් සෞඛ්‍යානුකූල බර අඩු කරගැනීමක් කරන්නට පුළුවන්. ඒ විදියට තමන් නියමිත ආරක්ෂීත බර සීමාවට එන්නට පුළුවන් නම් පවතින සෞඛ්‍ය ගැටළුවලට සහනයක් වගේම , ඉදිරියේදී ඇති වීමේ අවදානම ඇති තත්ත්ව වලින් ගැලපෙන්නට හෝ පමා කරගන්නට ඔබට හැකිවේවි.

දැන් මේ තියෙන්නේ පහුගිය මාසය තුල මම පුද්ගලිකව මේ පියවර ඔස්සේ ලබා ගත් ප්‍රතිපල. ඒ කියන්නේ , හරියට උත්සාහ කළොත් තමන්ටම වාසිකයක් වන මේ දේ කරගන්න පුළුවන්. හැබැයි හිත හදා ගන්න බැරිවුනොත් හැමදාම කියන්න වෙන්නේ “අනේ බර අඩු කරගන්න බෑනේ “ කියලම විතරයි. එහෙම නම් උත්සාහ කරල බලන්න.


2021/01/01

245) කොට බෙල්ලයි ගෙරවිල්ලයි හරි අවදානම්

ලැබූ නව වසර වාසනාවන්ත කරගන්නට ඔබ සැමට හැකිවේවා කියල අද ලිපිය පටන් ගන්න ඉස්සර වෙලාම ප්‍රාර්ථනා කරනවා. අද පළමු වෙනිදනේ , ඊයේ


දෙසැම්බර් 31 කියන්නේ ඉතින් පාටිම තමා නේද? වැඩ කරන තැන පාටි, යාළුවන්ගේ පාටි .. පාටි පාටි පාටි … 

කෙහෙන් කොහොම හරි ඔය පාටි වලට ඉඳළා ගෙදර ඇවිත් නිදා‍ගනිත්ම , ළඟ ඉන්න කෙනාගේ කණ පැලෙන්න ගොරවන කෙනෙක් නම් මේ කෙටි විස්තරය ඔබට වැදගත් වේවි.

ඔබ, නින්දේදී අධීක හඬක් දෙමින් ගොරවනවා නම්, නින්දෙන් ඇහැරෙත්දි උගුර හොඳටම වේලිලා, රිදෙන බවක් දැනෙනවා නම්, නින්දෙදි හුස්ම හිර වෙලා , එහෙම නැත්නම් හේතුවක් නැතිව කැස්සක් වගේ ඇතිවෙමින් වරින් වර නින්දෙන් ඇහැරෙන බවක් දැනෙනවා නම් , නැත්නම් ඔබත් එක්ක සයනයේ ඉන්න කෙනා කියනවා නම්, නින්දෙන් අවදිවෙලා දවසේ වැඩ කරත්දි හැමදාම වගේ කියන්න බැරි , හේතුවක් නොදන්න ඇ‍ගේපතේ අමාරු, ඔළුවේ කැක්කුම් ,නිදිබර බවක් කෙටියෙන්ම කිව්වොත් දවස කිසි ෆීට් එකක් නෑ වගේ දැනෙනවා නම් , ටිකක් හොයල බලන්න ඔබත් Sleep Apnea තත්ත්වයෙන් පෙළෙනවා දැයි.

මේ අවදානම හුඟක් වැඩියි තරබාරු, වයස 40ට වැඩි , බෙල්ල ටිකක් වැඩිපුර මහත පිරිමි අයට. එහෙම කිව්වට ඕනම කෙනෙක්ට ඇති වෙන්න පුළුවන්, හඳුනාගැනීම ප්‍රමාද වෙන , නැත්නම් නොසලකා හරින තත්ත්වයක් මේක.

නොසලකා හැරීම හෝ හඳුනානොගැනීම තුල වෙන්න පුළුවන් අවදානම් විදියට අධිරුධිර පීඩනය , දියවැඩියාව, විශාදය වගේ මානසික රෝග, ඒ විතරක් නොවෙයි, හෘදයාබාධ වගේම අංශබාගය ‍වගේ අවදානමුත් තිබෙනවා. ඒ නිසා අර මුලින් කී ලක්ෂණ හෝ සැක කළ හැකි ලක්ෂණ තිබේ නම් ඔබේ වෛද්‍යවරයා හමුවෙලා උපදෙසක් ගන්න.

කෙහොම වුනත්, ඔබ තරබාරු නම් වෛද්‍යවරයා හෝ සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙන් ඔබේ උස-බර මැනල හඳුනාගැනීමකින්, නැත්නම් BMI අනුව ඔබ “තරබාරු” යි හඳුනාගෙන ඇත්නම් බර අඩු කරගැනීමට තටයුතු කිරීමත්, නිදාගන්නා ස්ථාපිය වෙනස් කරමින් උත්සාහ කිරීමත් කරන්නට පුළුවන්. ඊට අමතරව නින්දට පෙර මත්පැන් හෝ දුම්වැටි ගන්නට පුරුදු වෙලා ඉන්නවා නම් එම වේලාවන් වෙනස් කර උත්සාහ කරන්නත් පුළුවන්. මේ උත්සාහයන් අතරේ, ඔබේ සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයාගෙන් ලැබන උපදෙස් අනුගමනය කර මේ ගෙරවිල්ලෙන් බේරිලා මතුවිය හැකි කරදර වලින් බේරෙන්න බලන්න.

2020/12/12

244) දෙමාපියන්ට අතිවිශේෂයි

 මේ ලිපිය කියවන මා වගේම ඔබත් “දෙමාපිය” කියන කාණ්ඩයට අයත් අයෙක් වන්නට ලොකු ඉඩක් තිබෙනවා. එහෙම නම් මේ ඔබ-මා ගැන කතාවක් , කෙ‍සේ වෙතත් පෙර කී කාණ්ඩයට අයත් ‍නොවීම මේ ලිපිය කියවන්නට බාධාවක් නොවන බව නම් කිවයුතුමයි.

දරුවෙක්ගේ උපත එක්ක ඇති වන දෙමාපිය-දරු බැඳීම තුල හරිම සුන්දරයි හෝ තීරණාත්මකයි , වගේම දෙපාර්ශ‍වයේම අනාගතය තීරණය වන සැලසුමත් හැදෙන බව ටිකක් කල්පනා කළොත් ඔබට වැටහේවි. තව විදියකින් කීවොත් ඔබත් දරුවාත් අතර පවත්වා ගන්නා සම්බන්ධයේ වගකීම, බැඳීම, ස්වභාවය අනුව ස්ථිරවම දරුවාගේ අනාගතය තීරණය වන අතර , ඔබේ අනාගතයේ කායික , මානසික සහ සමාජයීය සෞඛ්‍යයටත් බලපානවා. අන්න ඒ නිසා ඔබ, ඔබේ දරුවා සමඟ පවත්වා ගත යුත්තේ කුමන දෙමාපිය-දරු සබඳතාවයක්ද කියන එක මේ ලිපිය තුල අපි කතා කරමු. ඊට පස්සේ බලමු ඒවායෙන් දෙපාර්ශවය කෙරෙහිම වඩාත් සාර්ථක ක්‍රමය විය හැක්කේ කුමක්දැයි.

වැඩි දුර කතා වලට යන්නට පෙර අපි බලමු මොනවද මේ දෙමාපිය-දරු සබඳතා ක්‍රම කියලා. මේක නිවැරදිම සිංහල වචනය නොවේ නම් මා නිවැරදි කරන්න. චිකිත්සීය ළමා මනෝ විද්‍යා විෂය තුල මේ ක්‍රම හඳුන්වන‍්නේ Parenting styles ලෙසට. මොනවද මේ ස්ටයිල් ටික.

·         කතා නොකර නීති දාන- Authoritarian parents – මේ ක්‍රමය තුල සිදුවන්නේ අම්ම තාත්තට දරුවට නීති දානව, වැරදි කළොත් දඬුවම් දෙනවා. ඒත් නීති ගැන දඬුවම ගැන දරුවට නිසි වැටහීමක් ලබා දෙන්නේ නැහැ. උදාහරණයක් විදියට මේ දරුවට මව කියන්නේ “දැන් මේ කෑම එක ඔක්කොම කනව, නැත්තං තාත්ගෙන් ගුටි කන්න වෙයි. අවසාන ප්‍රතිපලේ දරුව කෑම ටික කාළ නැත්නම් තාත්ත දරුවගේ කණෙන් හරි ඇදල “දඬුවමක්” දෙන එක. මේක හොඳඳ නරකද කතා කරන්නෙ නැතිව අපි යමු අනෙක් ක්‍රමයට.

·         කියල දීලා නීති දාන  Authoritative parents – “ඔයා මේ  කෑම ටික කන්න ඕන, ඔය කොළ, පළතුරු කන්නම ඕන මොකද දන්නවද මේ දවස් වල තියෙන ලෙඩේට ඔරොත්තු දෙන්න නම් ඇඟ හොඳට හයියට තියෙන්ට ඕන, ඔන්න කෑවෙ නැත්තං තාත්තගෙන් ඔයාට කියපු පනිෂ්මන්ට එක දේවි” කියන අම්මත්, දරුවාට ප්‍රමාණවත් ලෙස ආහාර ගැනීමට අකමැත්තක් පෙන්වල පැණි රස කෑමක් විතරක් ඉන්නව නම් අන්න එතැනදි  මේ “කෑම වැරැද්ද කළොත් ලැබන දඬුවම” මොකක්ද කියල තේරුම් කරල තිබුණනම් ඒ දඬුවම දරුවට දුන්න තාත්තත් අයිත් වෙන්නේ මේ වර්ගයට. මෙතැනදි වැරැද්දට ලැබෙන දඬුවම සහ ඊට හේතුව  ගැන දරුව දැනුවත් වෙලා තිබීම වගේම වැරැද්ද කළොත් ලැබන දඩුවම ගැන යෝජනා දරුවගෙන්ම අරගෙන තිබෙන්නත් පුළුවන්.

·         බබාගේ නීතිය ගන්න - Permissive parents- මේ දෙමාපියන් නීති දාන්නේ නැති තරම් , නැත්නම් ඉතාම අඩුවෙන්, “දරුවට කැමති දෙයක්” කරගන්න ඉඩ දෙනවා කියන මතයේ ඉන්නයි කැමැත්ත. අර උදාහරණෙම ගත්‍තොත් “අම්මෙ බඩගිණිය” කියත්දි, “අන්න පුතා කැමති කෑම ජාති දෙකක්ම හදල තියෙනවා, පුතාට කැමති තරමක් කන්න” කියන අම්ම කෙනෙක් වගේම  , දරුවගේ වර්ධනයට ප්‍රමාණවත් තරමට කාළ නැහැ කියල දකිත්දි “ආ පුතා ක‍ාළ නැහැනේ”  කියල ප්‍රතිචාර දක්වල , ඒ ගැන දරුවට හේතුව පැහැදිලි කිරීමක් නොකර පියාත් අයත් වෙන්නේ මේ වර්ගයට. මෙතැනදි වැදගත් ලක්ෂණය දරුවාගේ ඉල්ලීමට ප්‍රතිචාර දක්වනවා.ඒත් දරුව කරන්නේ “තමන්ට ඕන දේ විතරයි” කියන සීමාවේ ඉන්නවා.

·         වගකීමක් නැති - Rejecting - Neglecting parents – “මට බඩගිණියි” කියන දරුවට , “ මං දන්නෑ ඔන්න ඔය තියෙන දෙයක් ඕන නම්  කනවා” කියල , දරුව‍ගේ “බඩගිණි” ඉල්ලීමට සාධාරණ ප්‍රතිචාරයක් නොදක්වා “තමන්” ගැන විතරක් හිතනව වගේ කටයුතු කරන දෙමාපියන් මේ වර්ගයට අයත්.

දැන් කතාවේ අවසාන කොටසට, ඔව් මං දන්නව දැන් ප්‍රශ්නේ මේ හතරෙන් මොන ක්‍රමයද වඩාත් සාර්ථක දෙමාපිය-දරු සබඳතාව කියලනේ?  මෙහෙමයි ඔබේ දරුවාගේ සාර්ථක අනාගතයක් අපේක්ෂා කරන ඔබ,  දරුවගේ වයස, චර්යාත්මක සාධක , සමාජ වටපිටාව සහ පවුලේ සැකැස්ම අනුව Rejecting - Neglecting parents ක්‍රමය හැර  අනෙක්  ක්‍රම අඩු වැඩි වශයෙන් , සමහර විට ක්‍රම කිහිපයක් මිශ්‍ර hybrid style එකක් භාවිත කරන්න වෙනවා . නමුත් මේ කිසිම තැනක දඬුවම කියන්නේ කායික ‍හෝ මානසිකව දරුණු පීඩාවක් ඇති කරමින් “දිගු කාළීන මානසික කැළලක්” ඇති කරන හිංසාවන් නොවන බව නම් කියන්නම ඕන.

මේ පිළිබඳ පර්යේෂණ කළ ළමා ම‍නෝවිද්‍යා සහ සමාජ විද්‍යා පර්යේෂකයන‍්ගේ හඳුනාගැනීම් අනුව , ඔබ ලබ‍ා දෙන තීරණ , නීති රීති පිළිබඳ වැටහීමක් ඇති වයසේ සිට පෙර කී ක්‍රම තුනෙන් ( Rejecting - Neglecting parents හැර) Authoritative parenting style එකට වැඩි ප්‍රතිශතයක් ලබා දුන් පවුල් වල දරුවන් තුල යහපත් මනෝ-සමාජයීය පරිණත වීමක්, තම අධ්‍යාපනය සාර්ථක කර ගැනීම සහ සාර්ථක අනාගතයකට ජීවිතය යොමු කරගැනීමක් හඳුනාගෙන තිබෙනවා. ලිපිය ලියන මම සහ මගේ බිරිඳත් ප්‍රායෝගිකව භාවිත කරමින් එහි සාර්ථක ප්‍රතිපල දකිමින් සහ අත්විඳිමින් සිටිනි නිසා අදාල හඳුනාගැනීම මා ද පිළිගන්නා බව කියමින් ලිපිය නිමා කරන්නේ  , ඔබට,ඔබේ දරුවා, පවුලට  ගැලපෙන ක්‍රමය ගැන තව ටිකක් හිතන්නට ආරාධනා කරමින්.

 

 

2020/12/11

243) මොලේ පාර හදාගන්න

අපේ මොලේ පුංචි ගමක් වගේ, අපි පුංචි කාළේ ගම ඇතුලේ දුව පනින කොළු ගැටයෙක් ‍වගේ , ගමේ තියෙන ඕන පාරක් දිගේ දුවන්න නටන්න, කාගෙ හරි වත්තක් මැදින් දුවල හරි ගෙදර එන්න පසුබට වෙන්නේ නෑ නේ. මහපාරද , අතුරු පාරද හොර පාරද ඔය එකක්වත් නැති කාගේ හරි පාළු වත්තක්ද වෙනසක් නෑ. හැබැයි අප ටිකක් ලොකු වෙන කොට, අර අනුන්ගේ වතු මැදින් පැනල දුවන එක නවතිනවා. දැන් ටිකක් අතුරු පාරක ‍හරි මහපාරෙන් හරි තමයි ගෙදර එන්නේ. තවත් ටිකක් වැඩිමල් වුනාට පස්සේ වෙන හොර පාරවල් වලින් යන එක නවත්තල ප්‍රධාන පාර දිගේ ගෙදර එන්න බලනවා.




මේ සිදුවීමම අපේ මොළය ඇතුලෙත් සිදුවෙනවා. අපි පුංචි කාළේ , මොළයේ තියෙන ස්නායු සෛල අතරේ ස්නායු මාර්ග අතිවිශාල සංඛ්‍යාවක් තිබෙනවා. ඕන තැනකින් යන්න පුළුවන්. ඒත් අපි ටිකෙන් ටික ලොකු වෙත්දි මේ තියෙන ස්නායු පාරවල් සමහර ඒවා වැහිල යනවා. තවත් ලොකු වෙත්දි තවත් විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍ර ඔස්සේ අපේ ජීවිතය ඉදිරියට යත්දි අර ස්නායු පාරවල් ගාණ අඩු වෙලා , තෝරා ගත්ත ස්නායු මාවත් සංඛ්‍යාවක් තුල අ‍පේ කටයුතු කරගන්න පුරුදු වෙනවා. ඒ නිසා තමයි අපට පුංචි කාළේ තිබුණූ සමහර දක්ෂතා දිගටම හුරුවුනේ නැත්නම් අමතක වෙලා බැරි වෙලා යන්නේ. ඒ අර වැඩට ගන්නේ නැති පාරවල් වැහෙනවා වගේ . ඒ වගේමයි අපි හොඳින් පුහුණ වන ක්‍රියාකාරකමකට අදාල හැකියාව හුඟක් දියුණූ වෙන්නේ.

මේ තත්ත්වයේම අනිත් පැත්ත කිව්වොත් , අපට පුළුවන් සමහර දක්ෂතා පසුකාළීනව පුහුණූ වෙන්න , ඒ අළුත් දක්ෂතාවයක් පුහුණු වෙත්දි වෙන්නේ ඊට අදාල අළුත් ස්නායු මාර්ගයක් පිළිසකර වෙලා “පාරක්” හැදෙන එක. මේ තත්ත්වයට අපි කියන Neuroplasticity කියලා.

අපි වයස් ගත වෙත්දි , එකම රටාවකට හුරු වෙත්දි අර පුංචි කාළේ තිබුණූ ස්නායු පාරවල් ගණන අඩුවෙනවා කිව්වනේ . වියපත් වීමත් එක්ක සිදුවන මොළයේ සෛල වෙනස්වීම නිසා තව දුරටත් මේ පාරවල් අඩුවීම වෙන්න පුළුවන්. අන්න එතැනදි තමයි අපට අමතක වීම , ඇතුළු සමහර චර්යාමය ගැටළු මතුවන්නට පටන් ගන්නේ , සහ ඊට තවත් හේතු එකතු වෙමින් තමයි ඩිමෙන්ෂියා වගේ රෝග ඇති වීම සිදුවන්නේත්.

කොහොම වුනත් , අපි කිව්වනේ ඕන නම් අපට පුළුවන් කියල මේ වැහුනු ස්නායු මාර්ග ආයෙ හදා ගන්න. එහෙම නැත්නම් අළුත් ස්නායු පාර වල් හදාගන්න. අන්න ඒ හැකියාව පිළිබඳව තේරුම් ගත්තොත් වියපත් වීමත් එක්ක ඇති විය හැකි ‍මොළය ආශ්‍රිත ගැටළු ගණනාවකට යම් විසඳුමක් ලබා ගන්න පුළුවන් බව හඳුනාගෙන තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ .මොළයේ දැනට ස්ථාවර වෙලා තිබෙන ස්නායු පාර වල් වලට අමතරව තවත් අළුත් පාරවල් හදා ගන්න එක. ඒ සඳහා ඔබේ රැකියාව අතරේ ඔබ ඉගෙන ගන්න අළුත් භාෂාවක් , නැත්නම් අළුත් විනෝදාංශයක් ඒ සඳහා උපකාර වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා තමයි අද ඩිමෙන්ෂියා රෝගීනට ප්‍රතිකාර වශයෙන් අළුත් කුසලතා , අත්දැකීම් පුරුදු කරවීම සාර්ථක බව හඳුනාගෙන තිබෙන්නේ. ඒ සඳහා වෙනම විශේෂීත චිකිත්සීය ක්‍රම තිබෙනවා.

නමුත් ඔබට අපට තවම එබඳු විශේෂීත “චිකිත්සීය උපකාර” අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ. වැදගත් දේ දවසේ රාජකාරි අතරේ රාජකාරීමය විෂය කරුණූ ඔස්සේ සංවර්ධනය වන ස්නායු මාර්ග , පීඩනය, අවිවේකය, ආවේගය , වේදනාව වගේ අත්දැකීම් දෙන ස්නායු මාර්ග වලට අමතරව තවත් ස්නායු මාවත් සංවර්ධනය කරගන්න. ඒ සඳහා විනෝදාංශ, ක්‍රීඩා , ව්‍යායාම , සමාජ බැඳීම්, වගේම පරණ මතකයන් ද වැදගත් තැනක් ගන්නවා.



අනෙක් ඒවා පැත්තක තියා පරණ මතකයන් ගැන කතා කළොත්, ස්නායුවේදී විශේෂඥයින් හඳුනාගන්නවා, ඔබට පුළුවන් නම් අතීත මතකයකට ඇතුළු වෙලා ඒ මොහොත එදා විඳි ආකාරයෙන්ම විඳින්නට පුළුවන් නම් , ඒ ඔස්සේ ස්නායු අක්‍රිය වෙලා තිබුණූ ස්නායු සෛල සක්‍රිය කරන්නට පුළුවන් බව. මෙහි ආසන්නම සාර්ථක පර්යේෂය කළේ 2015 දි University College London (UCL) මගින්.ඔවුන් හඳුනාගන්නවා මේ ආකාරයට පැරණි මතකයන් තුල රැඳී සිටින විට සක්‍රිය වන ස්නායු සෛල ඔස්සේ ඇති වන අළුත් බැඳීම් නිසා , මොළය තුල ගබඩා වී අක්‍රියවී තිබූ මතකයන් අතර සබඳතා ඇති කරමින් සක්‍රිය ස්නායු මාවත් ජාලයක් හදන බවත් ඒ ස්නායු සක්‍රිය වීම , වියපත් වීම ඔස්සේ ඇතිවිය හැකි ස්නායු ආබාධ වලට සාර්ථක පිළිතුරක් බවත්.

මේ පරණ මතකයන් අවදි කිරීම නැත්නම් වීම සිදුවන ප්‍රධාන ක්‍රම තුනක් තිබෙනවා. මුල්ම එක Free recall ඒ කියන්නේ වැඩි කරදරයක් නැතිව කිව්ව ගමන් මතක් වෙන දේවල්, පිළිවෙලවල්. දන්නවනේ අපටත් තියෙනවනේ ඒ වගේ මතක . අනෙක Cued recall මෙතැනදි වෙන්නේ කවුරු හරි පොඩ්ඩක් මතක් කළාම ..ආ... දැන් මතකයි මටත් කියල කියවෙන මතක්කිරීම .අන්තිම එක Serial recall ,ඒක මේ ව‍ගේ , අපි පරණ කතාවක එක තැනක් මතක් කළාට පස්සේ ඊට සම්බන්ධ අනෙක් හැම සම්බන්ධතාවයක්ම , කතාවක්ම මතක්වීගෙන එන්නේ , අන්න ඒ තමයි සීරියල් රීකෝල් එක. මේ මොන ක්‍රමයෙන් හරි “මතක් කිරීම” තුල නිදා ගන්න ‍ස්නායු සෛල අවදි කරන්නට පුළුවන්. එයයි වාසිය.

දැන් මේ “මතක් කිරීම” කරත්දි වැදගත් වෙන කරුණූ කිහිපයක් තිබෙනවා. ඒ ,

“මතකය විඳින්න”- ඔබ මතක් කරන සිදුවීමට ඇතුළු වෙන්න. ඒ කියන්නේ ඔබ මතක් කරන සිදුවීමේ ඔබ ලත් අත්දැකීම හිතින් විඳින්න, එතැනදි වෙන්නේ අදාල අත්දැකීම රෙකෝඩ් කරගෙන හැංගිලා ඉන්න මොළයේ සෛල ආයේ සක්‍රිය වෙලා , පරණ දැනුනු දේ එළියට දෙන එක. ඒ සක්‍රිය වීමයි විය යුත්තේ. උදහරණයක් ඔබ මීට අවුරුදු විස්සක ඉස්සර වෙලා යාළුවොත් එක්ක කැළේ පැනල අමු අඹ කඩාගෙන ලුණු ගාගෙන කෑව මතකයට නම් යන්න ඕන , ඔබ ඒ අත්දැකීම තුලටම යන්න, ඔබට දැනෙන්න ඕන , ඔබට හැගෙන්නට ඕන ඔබ එදා විඳි රස , දැනුනු බය , හැම දෙයක්ම . මුලින්ම බැරිවුනත් මේක හුරු වීමත් ,ඒ සදහා අවශ්‍ය කරන මානසික විවේකයයි ඇත්නම් පුළුවන්.

“පාර තෝර ගන්න” - පරණ මතකයන් එළියට ගනිත්දි උත්සාහ කරන්න ඔබට රිදවන අත්දැකීම් වලට වඩා ඔබට සතුට ගෙනා අත්දැකීම වල මතකයන් හාරා අවුස්සා ඒ මතක සතුට විඳින්න. ඒ ඔස්සේ ඔබේ මතකය තුල සතුටු මතකයන් වලට අදාල ස්නායු මාර්ග සැකසීම වෙන්නේ. ඒ නිසා පරිස්සමෙන්, ඔබ පරණ වේදනාවල් හැම තිස්සේම මතක් කරන්න ගත්තොත් සිදුවෙන්නේ අර වේදනාත්මක මතකයන්ට අදාල ස්නායු මාවත් ටිකෙන් ටික වර්ධනය වෙලා ඔබට අනවශ්‍ය කරදර ඇති කරමින් ,ඒ දුකේම ජීවත් වන්නට හිත පොළඹවන එක. ඒ නිසා වැඩිපුර උත්සාහ කරන්න ඔබේ සතුටු මතකයන්ට අදාල ස්නායු මාවත් පුළුල් කරගන්නට.

“පාර වල් අමුණන්න” - ඒ කිව්වේ ඔබේ යම් අත්දැකීමක් මතක් කරත්දි ඊට සම්බන්ධ අනෙක් සිදුවීම , තිබුණ පරිසරය , එදා දැනුනු හැඟීම් මතක් කරගන්න බලන්න, ඒ කියෙන්නේ එක මතකයක් ඔස්සේ තවත් ඊට ඈදුනු මතකයන් වෙත යන්න.

මතකය අදට ගන්න”- එදා ඔබ විඳි අත්දැකීම් , මතකය අද‍ මේ මොහොතේ විඳින්නට උත්සාහ කරන්න. උදාහරණයක් ඔබ පුංචි කාළේ අයිස් ක්‍රීම් වෑන් එකෙන් අරන් මුලින් අයිස් ක්‍රීම් එකක් කාපු දවස නම් මතක් කරන්නේ , අදත් ඒ රස අයිස්ක්‍රීම් එකක් රසවිඳින්න පුළුවන්ද බලන්න. පාසලේ හොඳම චිත්‍රය ඇඳළ සතුටක් ලබපු ඔබ අද චිත්‍රයක් අඳින අතරේ ඒ මතකය එළියට ගන්න උත්සාහ කරන්න.

“මතකය ඇද ගන්න” - ඒ කියන්නේ මතකයන් මතක් කර ගැනීමේදී එක කාළයකට විතරක් හිර වෙන්න එපා, ඔබේ පෙර පාසලේ මතකයන්, පාසලේ සිදුවීම්, පළමු පෙම, විවාහය වූ දිනය ඔන්න ඔය වගේ පුළුල් පරාසයක මතකයන් ගැන රස විඳින්න උත්සාහ කරන්න.

වැදගත්ම දේ මේ මතක ඇවිස්සීම වෙනුවෙන් කිසිම වියදමක් යන්නේ නෑ, රෝගී තත්තවයකට ප්‍රතිකාර ගන්නෙක් නොවේ නම් විශේෂඥ උපදෙස් අවශ්‍ය වන්නේත් නැහැ. එතැනදි වැදගත්ම දේ, යම් අයෙක් අතීතයේ සිදුවූ අවාසනාවන්ත හෝ භයංකර අත්දැකීමක් නිසා PTSD හෝ Clinical depression තත්ත්වයට පත්වෙලා නම් ඉන්නේ එතැනදි ටිකක් සීමා තබා ගන්නට වෙනවා. විශේෂයෙන්ම තමන්ගේ තත්ත්වය උග්‍ර කරවන මතකයන් උපදේශකයෙක්ගේ ප්‍රතිකාරාත්මක උපදෙස් වලින් තොරව නිරන්තරයෙන් මතක් කිරීම තුල ගැටළු ඇති වන්නට පුළුවන්. ඒ සීමිත අවස්ථාව හැර, අනෙක් ඕනම කෙනෙක්ට තමන්ගේ අතීත මිහිරි අත්දැකීම ස්මර්ණය කරගෙන , මොළයේ ස්නායු ක්‍රියාකාරීත්වය වැඩි දියුණූ කරගෙන , ඉදිරියේදී ඇති විය හැකි ගැටළු වලින් ආරක්ෂාවන්නට හැකියාවක් ලැබේවි. අද දවසේ ඩිමෙන්ෂියා රෝගයෙන් පෙළෙන පුද්ගලයන් සඳහා ලබා දෙන Reminiscence therapy ප්‍රතිකාරය තුල සිදුවන්නේත් මේ “මතක් කිරීමේ” සහ ඒ මතකයන් නැවත දැනීමේ ක්‍රියාවලියක්.

අවසානයේ, මේ ලිපිය කියෙව්ව නම් , දැන් කියවපු ටික මතක් කරන්න පුළුවන් ද බලන්න , ඉස්සර වෙලාම .